Gaz ziemny a zielona transformacja

Gaz ziemny to paliwo kopalne, którego podstawowym składnikiem jest metan (CH₄), stanowiący zazwyczaj od 70 do 98% objętości. W jego składzie znajdują się również etan, propan, butan oraz niewielkie ilości azotu, dwutlenku węgla i siarkowodoru. Dzięki wysokiej wartości opałowej, czystości spalania oraz łatwości przesyłu siecią gazociągów, gaz ziemny jest jednym z najczęściej wykorzystywanych paliw na świecie.

W odróżnieniu od węgla czy ropy naftowej, gaz ziemny podczas spalania emituje znacznie mniej dwutlenku węgla oraz zanieczyszczeń powietrza, takich jak pyły zawieszone czy tlenki siarki. To sprawia, że uznaje się go za paliwo bardziej ekologiczne, choć wciąż zaliczane do źródeł nieodnawialnych.

Gaz ziemny powstawał przez miliony lat w procesie rozkładu szczątków roślin i zwierząt w warunkach beztlenowych, przy dużym ciśnieniu i wysokiej temperaturze wewnątrz skorupy ziemskiej. Złoża gazu mogą występować samodzielnie, ale często towarzyszą ropie naftowej lub węglowi.

Proces wydobycia gazu ziemnego polega na wierceniu szybów w miejscu zidentyfikowanych złóż. Po ich otwarciu gaz wydobywa się pod ciśnieniem, a następnie trafia do instalacji oczyszczających. Usuwa się z niego zanieczyszczenia, w tym wodę, cząstki stałe czy siarkowodór, aby uzyskać paliwo nadające się do przesyłu i wykorzystania w energetyce czy przemyśle.

W Polsce wydobycie gazu ziemnego koncentruje się głównie na Podkarpaciu i w rejonie Lubelszczyzny. Rodzime zasoby są jednak ograniczone, dlatego kraj od wielu lat importuje znaczną część zużywanego gazu – m.in. z Norwegii czy poprzez terminal LNG w Świnoujściu.

W polskiej gospodarce gaz ziemny jest wykorzystywany w wielu branżach, zarówno jako paliwo energetyczne, jak i surowiec w procesach produkcyjnych. Pełni on strategiczną rolę w jej prawidłowym funkcjonowaniu.

• Energetyka i ciepłownictwo

Jednym z głównych obszarów zastosowania gazu ziemnego jest energetyka i ciepłownictwo. Wysokosprawne elektrociepłownie gazowe, pozwalają na jednoczesne wytwarzanie energii elektrycznej i ciepła przy mniejszej emisji CO₂ niż w przypadku węgla. W Polsce coraz więcej zakładów przemysłowych i samorządów inwestuje w tego typu rozwiązania.

• Branża chemiczna

Gaz ziemny jest podstawowym surowcem w produkcji amoniaku, a co za tym idzie – nawozów azotowych. Stanowi też bazę do otrzymywania metanolu, wodoru i wielu innych związków wykorzystywanych w syntezie organicznej. To sprawia, że bez gazu ziemnego trudno wyobrazić sobie funkcjonowanie całej branży chemicznej w Polsce.

• Przemysł, produkcja, transport

Wysoka temperatura spalania gazu ziemnego sprawia, że jest on stosowany w piecach hutniczych i odlewniczych, a także w przemyśle ceramicznym i szklarskim. Zapewnia stabilne źródło energii cieplnej i równomierne warunki produkcji, co jest kluczowe dla jakości wyrobów. Gaz ziemny zasila także suszarnie, piece piekarnicze oraz linie technologiczne w branży spożywczej. W przemyśle papierniczym jest źródłem pary technologicznej niezbędnej do procesów suszenia. Coraz częściej gaz ziemny pojawia się także jako CNG (sprężony gaz ziemny) lub LNG (skroplony gaz ziemny). Zastosowanie np. w transporcie ciężkim i żegludze morskiej pozwala ograniczyć emisje w porównaniu z tradycyjnymi paliwami.

Określenie „paliwo przejściowe” odnosi się do roli, jaką gaz ziemny odgrywa w procesie transformacji energetycznej. W porównaniu z węglem czy ropą, jego spalanie wiąże się z niższą emisją dwutlenku węgla oraz mniejszym zanieczyszczeniem powietrza. Jednocześnie gaz ziemny jest surowcem kopalnym i nie wpisuje się w długofalową wizję neutralności klimatycznej.

Polska, od lat oparta na węglu, traktuje gaz ziemny jako ważny element w procesie odchodzenia od najbardziej emisyjnego źródła energii. Budowa nowych bloków gazowych, rozwój sieci gazociągów oraz import LNG pozwalają stopniowo zastępować węgiel w elektroenergetyce i ciepłownictwie. Jednocześnie rośnie znaczenie odnawialnych źródeł energii, które jednak wymagają stabilnych rezerw mocy. Gaz ziemny pełni więc rolę stabilizatora systemu – może być szybko uruchamiany w momentach, gdy produkcja z fotowoltaiki czy wiatraków spada.

Pod kątem cen i dostępności gazu ziemnego, znaczenie mają notowania surowca na rynkach międzynarodowych, które reagują na popyt i podaż, sezonowość (wyższe zapotrzebowanie zimą), koszty transportu oraz sytuację geopolityczną w krajach eksportujących gaz. Istotny wpływ mają również kursy walut, polityka klimatyczna Unii Europejskiej oraz rozwój alternatywnych źródeł energii.

Dla Polski ważnym czynnikiem pozostaje poziom importu – ponieważ krajowe wydobycie pokrywa jedynie część zapotrzebowania, większość surowca sprowadzana jest z zagranicy. Uzależnienie od importu gazu niesie ze sobą ryzyko, że w sytuacji kryzysu politycznego lub zakłóceń w dostawach Polska może odczuć wzrost cen bądź ograniczenia w dostępności paliwa. Dlatego dywersyfikacja kierunków dostaw, rozwój terminali LNG oraz połączeń z europejską siecią gazociągów są kluczowe dla bezpieczeństwa energetycznego kraju.

Gaz ziemny jest paliwem o szerokim zastosowaniu w polskim przemyśle – od energetyki i ciepłownictwa, przez chemię, metalurgię, ceramikę i szkło, aż po branżę spożywczą i transport. Dzięki wysokiej wartości opałowej, czystości spalania i dostępności infrastruktury przesyłowej odgrywa strategiczną rolę w gospodarce. Jest paliwem przejściowym, pozwalającym na bardziej elastyczne przejście z węgla do zielonej energii.

Gaz ziemny to paliwo kopalne, które w długim terminie nie spełnia kryteriów neutralności klimatycznej. Dlatego mówi się o nim jako o paliwie pomostowym – niezbędnym w drodze do zeroemisyjności, ale niebędącym rozwiązaniem docelowym. W perspektywie najbliższych lat gaz ziemny pozostanie istotnym elementem miksu energetycznego w Polsce, ale jego znaczenie będzie stopniowo maleć na rzecz odnawialnych źródeł energii i nowych technologii.