Generalne wykonawstwo w przemyśle – czym jest i kiedy ma sens

Generalne wykonawstwo to model realizacji inwestycji, w którym jeden podmiot – generalny wykonawca – przejmuje odpowiedzialność za całość procesu inwestycyjnego lub jego zasadniczą część. W praktyce oznacza to, że inwestor zawiera jedną umowę, a generalny wykonawca koordynuje wszystkie prace projektowe, dostawy, roboty budowlane, montażowe oraz uruchomieniowe.

W przemyśle generalne wykonawstwo dotyczy najczęściej inwestycji infrastrukturalnych, technologicznych oraz energetycznych, realizowanych w czynnych zakładach produkcyjnych, gdzie największe znaczenie ma ciągłość procesów, bezpieczeństwo oraz precyzyjna koordynacja wielu branż. W modelu tym inwestor zachowuje kontrolę strategiczną nad zakresem i celami projektu, natomiast odpowiedzialność operacyjna spoczywa po stronie generalnego wykonawcy.

Podstawą generalnego wykonawstwa jest umowa, która jasno określa zakres odpowiedzialności, harmonogram, budżet oraz zasady rozliczeń. W zależności od struktury projektu, generalny wykonawca może realizować inwestycję w różnych formułach, m.in. „zaprojektuj i wybuduj”.

Najczęściej spotykane zasady funkcjonowania generalnego wykonawstwa w przemyśle obejmują:

• jedną umowę obejmującą całość lub większość zakresu inwestycji,
• koordynację podwykonawców i dostawców przez generalnego wykonawcę,
• odpowiedzialność za integrację branż (budowlanej, elektrycznej, automatyki, technologicznej),
• rozliczenia oparte na ryczałcie, kosztorysie lub modelu mieszanym,
• jasno zdefiniowane kamienie milowe oraz procedury odbiorowe.

W przypadku inwestycji energetycznych i dekarbonizacyjnych coraz częściej stosuje się również elementy odpowiedzialności za parametry techniczne, takie jak osiągnięcie zakładanych oszczędności energii (tzw. EPC – Energy Performance Contract) czy redukcji emisji.

Zakres odpowiedzialności generalnego wykonawcy jest szeroki i obejmuje zarówno kwestie techniczne, jak i organizacyjne. Jego rola nie ogranicza się do samego wykonania robót, lecz obejmuje zarządzanie całym procesem inwestycyjnym.

Do obszarów odpowiedzialności generalnego wykonawcy należą:

• koordynacja prac projektowych i uzgodnień technicznych,
• organizacja i nadzór nad pracami budowlano-montażowymi,
• zarządzanie harmonogramem i budżetem inwestycji,
• dobór i nadzór nad podwykonawcami,
• zapewnienie zgodności realizacji z przepisami, normami i standardami zakładu,
• integracja nowych instalacji z istniejącą infrastrukturą,
• uruchomienie, testy oraz przekazanie instalacji do eksploatacji.

W projektach realizowanych w zakładach przemysłowych bez postojów technologicznych istotnym elementem odpowiedzialności jest również ograniczanie zakłóceń procesów produkcyjnych oraz zapewnienie bezpiecznego prowadzenia prac w bezpośrednim sąsiedztwie działających instalacji.

Model generalnego wykonawstwa może nieść ze sobą kilka zagrożeń - ich świadomość jest istotna z punktu widzenia inwestora planującego projekt energetyczny lub dekarbonizacyjny. Do najczęstszych problemów należą:

• mniejsza elastyczność wprowadzania zmian w trakcie realizacji,
• uzależnienie jakości i tempa prac od kompetencji jednego podmiotu,
• ryzyko nadmiernego uproszczenia rozwiązań technicznych w celu optymalizacji kosztów,
• ograniczona transparentność kosztowa przy umowach ryczałtowych.

To ryzyko można jednak w dużej mierze ograniczyć poprzez właściwe przygotowanie zakresu, precyzyjne zapisy umowne oraz wybór generalnego wykonawcy posiadającego doświadczenie w projektach przemysłowych.

DB Energy realizuje projekty przemysłowe w modelu generalnego wykonawstwa, przejmując odpowiedzialność za całość procesu inwestycyjnego – od etapu planowania i projektowania, przez koordynację dostaw i prac montażowych, aż po uruchomienie i odbiór końcowy instalacji. Model ten jest szczególnie wykorzystywany w inwestycjach z zakresu efektywności energetycznej i dekarbonizacji, gdzie największe znaczenie ma integracja rozwiązań technologicznych z istniejącą infrastrukturą zakładu.

Istotnym elementem naszego podejścia jest połączenie kompetencji audytowych i inżynieryjnych, co pozwala na zachowanie spójności pomiędzy założonymi efektami energetycznymi a realnym sposobem realizacji inwestycji. Dzięki temu generalne wykonawstwo nie ogranicza się wyłącznie do koordynacji robót, lecz obejmuje również kontrolę parametrów technicznych, harmonogramu oraz zakładanych efektów energetycznych w czynnych obiektach przemysłowych.

Generalne wykonawstwo szczególnie dobrze sprawdza się w projektach złożonych technicznie i organizacyjnie, gdzie istotna jest integracja wielu systemów oraz precyzyjna koordynacja prac.

W obszarze efektywności energetycznej i dekarbonizacji są to m.in.:

• kompleksowe modernizacje systemów energetycznych zakładów,
• instalacje kogeneracyjne i trigeneracyjne,
• projekty odzysku ciepła odpadowego,
• rozbudowane systemy automatyki i zarządzania energią,
• modernizacje źródeł ciepła i chłodu,
• inwestycje wymagające pracy w czynnych obiektach przemysłowych.

W takich przypadkach generalny wykonawca pełni rolę integratora technologii, ograniczając ryzyko błędów na styku branż.

Nie każda inwestycja przemysłowa wymaga angażowania generalnego wykonawcy. W prostszych projektach, o ograniczonym zakresie i niższym poziomie integracji, realizacja we własnym zakresie może być lepszym i tańszym rozwiązaniem.

Dotyczy to najczęściej pojedynczych modernizacji urządzeń, prostych wymian instalacji bez ingerencji w systemy nadrzędne, projektów o niskim ryzyku organizacyjnym, inwestycji realizowanych przez doświadczone działy techniczne zakładu. Przykładem takich projektów może być wymiana silników elektrycznych na urządzenia o wyższej sprawności, wymiana oświetlenia na oprawy LED (tzw. wymiana 1:1, czyli wymiana samych żarówek bez ingerencji w instalację elektryczną) czy odzyski ciepła ze sprężarek. W takich przypadkach ważne jest jednak posiadanie odpowiednich zasobów i kompetencji wewnątrz firmy.

Generalne wykonawstwo w przemyśle jest sprawdzonym modelem realizacji inwestycji, który szczególnie dobrze odpowiada na potrzeby projektów z zakresu efektywności energetycznej i dekarbonizacji. Pozwala ono na ograniczenie ryzyka, uporządkowanie procesu inwestycyjnego oraz zapewnienie spójności technicznej rozwiązań.

Wybór modelu generalnego wykonawstwa w przemyśle powinien być każdorazowo poprzedzony świadomą oceną charakteru planowanej inwestycji, jej skali oraz poziomu ryzyka technicznego i organizacyjnego. W projektach wymagających koordynacji wielu branż, pracy w czynnym zakładzie oraz integracji nowych instalacji z istniejącą infrastrukturą, model ten pozwala uporządkować proces realizacji i ograniczyć obciążenie po stronie inwestora. Duże znaczenie ma przede wszystkim precyzyjne zdefiniowanie zakresu, oczekiwań technicznych oraz zasad odpowiedzialności już na etapie przygotowania projektu.

Z perspektywy przedsiębiorstw przemysłowych generalny wykonawca pełni coraz częściej rolę partnera technicznego, który nie tylko realizuje inwestycję, ale także wspiera inwestora w zarządzaniu ryzykiem i podejmowaniu decyzji na etapie realizacji. Doświadczenie w projektach przemysłowych, znajomość realiów pracy w czynnych obiektach oraz umiejętność integracji różnych technologii decydują o realnej wartości takiej współpracy i wpływają na powodzenie całego przedsięwzięcia.