Strategie zeroemisyjne w zakładach przemysłowych – jak je skutecznie planować i wdrażać?

Strategia zeroemisyjna to długofalowy plan transformacji przedsiębiorstwa w taki sposób, aby zminimalizować, a następnie zrównoważyć emisje gazów cieplarnianych związanych z działalnością danego przedsiębiorstwa. Dotyczy to zarówno emisji bezpośrednich - wynikających ze spalania paliw (zakres 1), jak i pośrednich – z zakupionej energii elektrycznej i cieplnej (zakres 2), a także emisji z całego łańcucha dostaw (zakres 3).

Osiągnięcie zerowej emisji netto nie oznacza koniecznie redukcji emitowanych gazów do zera – raczej osiągnięcie równowagi między emisjami generowanymi przez firmę (ograniczonymi do minimum), a ilością gazów cieplarnianych usuwanych z atmosfery poprzez kompensację emisji resztkowych (np. zalesianie, technologie wychwytu CO₂). Elementem strategii zeroemisyjnej jest więc nie tylko dekarbonizacja bezpośrednio w zakładzie, ale również monitorowanie i zarządzanie całym cyklem emisji.

Pierwszym krokiem do opracowania strategii zeroemisyjnej w zakładzie przemysłowym jest dokładna diagnoza stanu obecnego – zarówno w kontekście zużycia energii, jak i emisji gazów cieplarnianych. Podstawowym narzędziem na tym etapie jest obliczenie śladu węglowego przedsiębiorstwa, czyli ilości emisji wyrażonej w ekwiwalencie CO₂, generowanej w całym łańcuchu działalności firmy.

Obliczenie śladu węglowego odbywa się zgodnie z międzynarodowymi standardami, takimi jak GHG Protocol czy normą ISO 14064. W ramach audytu analizowane są emisje w trzech zakresach:

• Zakres 1 (emisje bezpośrednie) – obejmuje emisje z instalacji spalania paliw, procesów przemysłowych i firmowego transportu;
• Zakres 2 (emisje pośrednie związane z energią) – dotyczy emisji z zakupionej energii elektrycznej, cieplnej, chłodniczej lub pary;
• Zakres 3 (inne emisje pośrednie) – obejmuje emisje z łańcucha dostaw, transportu towarów, podróży służbowych czy użytkowania produktów.

Dane zebrane podczas audytu stanowią punkt wyjścia do określenia priorytetowych obszarów dekarbonizacji i pozwalają wyznaczyć realistyczne cele redukcyjne.

Po etapie audytu i analizy śladu węglowego następuje faza projektowania i wdrażania strategii redukcji emisji. Najczęściej obejmuje ona działania w czterech głównych obszarach:

Zwiększanie efektywności energetycznej

Optymalizacja zużycia energii to pierwszy i najbardziej opłacalny krok w kierunku dekarbonizacji. Modernizacja systemów grzewczych, wentylacyjnych, napędowych czy procesów produkcyjnych pozwala znacznie ograniczyć emisje.

Dekarbonizacja źródeł energii – przejście z paliw kopalnych na odnawialne

W dalszym etapie kluczowe jest przejście na nisko- lub zeroemisyjne źródła energii. W zależności od specyfiki zakładu mogą to być:

• instalacje kogeneracyjne zasilane biomasą lub biogazem,
• elektrownie fotowoltaiczne (on-site lub off-site),
• zakup zielonej energii od dostawców (na bazie kontraktów PPA),
• elektryfikacja procesów przemysłowych - aby zasilanie odbywało się prądem, który można łatwiej ,,zazielenić”.

Wychwyt i wykorzystanie CO₂

W przypadku branż, które trudno zdekarbonizować (np. przemysł cementowy, chemiczny czy hutniczy), strategia zeroemisyjna może obejmować technologie wychwytywania, składowania i wykorzystania dwutlenku węgla (CCS/CCU). Są to rozwiązania wymagające wysokich nakładów inwestycyjnych, ale stanowią istotny element długoterminowych planów klimatycznych. Obecnie ich potencjał nie jest jeszcze w pełni wykorzystywany, ale mogą stać się istotnym narzędziem dekarbonizacji w przyszłości.

Zarządzanie łańcuchem dostaw i emisjami zakresu 3

Coraz więcej firm analizuje emisje w całym łańcuchu wartości, współpracując z dostawcami. Emisje trzeciego zakresu w danej firmie to głównie emisje pierwszego i drugiego zakresu ich dostawców. Scope 3 stanowi przy tym największą część wszystkich emisji przedsiębiorstwa, będąc równocześnie najtrudniejszymi do zliczenia i wyeliminowania. W praktyce można wdrażać np. zmianę dostawców na bardziej zrównoważonych, wybór materiałów o niższym śladzie węglowym czy optymalizację logistyki.

Realizacja strategii zeroemisyjnej wiąże się z nakładami inwestycyjnymi i czasochłonnym procesem transformacji. Nie ma jednak wątpliwości, że nawet niewielka redukcja emisji daje korzyści - nie trzeba od razu całkowicie ich eliminować. Takie korzyści to na przykład:

• ograniczenie kosztów dzięki niższemu zużyciu energii i mniejszemu uzależnieniu od paliw kopalnych,
• przewaga w oczach inwestorów – w przetargach, negocjacjach z klientami czy dostawcami, którzy coraz częściej wymagają danych ESG,
• dostęp do programów finansowania – banki i fundusze coraz częściej uzależniają dostęp do kapitału od zgodności z taksonomią UE i celami klimatycznymi,
• spełnienie obowiązków regulacyjnych i uniknięcie kar – gotowość do spełnienia obowiązków raportowych (np. CSRD, CBAM) i ewentualnych opłat emisyjnych.

Jednym z naszych przykładów skutecznego wdrożenia strategii zeroemisyjnej jest projekt zrealizowany przez DB Energy dla zakładu przemysłu chemicznego w Jiangmen, w południowych Chinach. Należy on do globalnej grupy, specjalizującej się w recyklingu baterii i surowców krytycznych. Zakład ten przygotowywał się do podwojenia mocy produkcyjnych, stawiając sobie jednocześnie ambitny cel osiągnięcia zerowych emisji netto do 2035 roku.

Po nieudanym doświadczeniu z inną firmą audytorską, która nie dostarczyła strategii spełniającej oczekiwania Klienta, spółka zwróciła się do nas. W ciągu zaledwie czterech miesięcy opracowaliśmy precyzyjną mapę redukcji emisji CO₂, pozwalającą na ograniczenie emisji o 70%, bez ingerencji w procesy produkcyjne. Kluczowymi działaniami były m.in. odzysk ciepła ze sprężarek i ścieków oraz optymalizacja parametrów pary technologicznej.

Już na etapie pierwszych wdrożeń zakład zredukował zużycie pary o 50%. Nasza strategia umożliwiła zwiększenie produkcji przy jednoczesnym obniżeniu emisji i zużycia energii, wspierając klienta w realizacji jego zobowiązań środowiskowych i strategii cyrkularnej.

Wdrażanie strategii zeroemisyjnych w zakładach przemysłowych to proces wymagający nie tylko odpowiednich narzędzi technicznych, ale również strategicznego podejścia, zaangażowania kadry zarządzającej i długoterminowego planowania. Sukces w tym zakresie opiera się na rzetelnej diagnozie, realistycznych celach redukcyjnych oraz elastycznym wdrażaniu rozwiązań dopasowanych do specyfiki danego zakładu.

Strategia zeroemisyjna to droga do zwiększenia odporności przedsiębiorstwa na zmiany gospodarcze, wzmocnienia pozycji rynkowej i budowania wartości firmy w oparciu o zrównoważony rozwój. Zakłady, które inwestują w efektywność energetyczną i ograniczenie emisji, stają się bardziej atrakcyjne dla inwestorów, partnerów biznesowych i klientów.