Co firmy przemysłowe muszą wiedzieć o raportowaniu ESG?

Obowiązek raportowania ESG wynika przede wszystkim z unijnych regulacji związanych z realizacją polityki klimatycznej EU, dyrektywy CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive – dyrektywa o sprawozdawczości przedsiębiorstw w zakresie zrównoważonego rozwoju)oraz pakietu legislacyjnego Fit for 55. Najważniejszym aktem prawnym jest dyrektywa CSRD (Corporate Sustainability Reporting Directive), która zastąpiła wcześniejszą dyrektywę NFRD (Non-Financial Reporting Directive). Celem CSRD jest ujednolicenie sposobu raportowania danych ESG oraz zwiększenie jakości i porównywalności publikowanych informacji.

Nowe przepisy obowiązujące od 2024 roku znacząco rozszerzają liczbę podmiotów objętych obowiązkiem raportowania. W praktyce oznacza to, że raportowanie ESG przestaje być domeną największych korporacji giełdowych i obejmuje również znaczną część przemysłu średniej wielkości. Raporty muszą być przygotowywane zgodnie ze standardami ESRS (European Sustainability Reporting Standards), które określają szczegółowy zakres wymaganych danych i wskaźników.

Należy pamiętać, że przepisy dotyczące CSRD i ESRS są obecnie przedmiotem dalszych uproszczeń na poziomie Unii Europejskiej. Dlatego przed rozpoczęciem raportowania warto każdorazowo zweryfikować aktualny zakres obowiązków dla konkretnej spółki.

Sprawozdawczość zrównoważonego rozwoju podlega również zewnętrznej atestacji przez biegłego rewidenta, dlatego dane wykorzystywane w raporcie powinny być możliwe do udokumentowania, odtworzenia i zweryfikowania.

Obowiązek sporządzania raportów zrównoważonego rozwoju (ESG) jest wdrażany etapowo i został zmodyfikowany przez unijną dyrektywę "Stop-the-Clock" oraz pakiet Omnibus I, które przesunęły terminy raportowania dla większości przedsiębiorstw.

Obecnie harmonogram wygląda następująco:

• Za rok obrotowy 2024 raportowały największe jednostki zainteresowania publicznego (m.in. spółki giełdowe, banki i ubezpieczyciele zatrudniający ponad 500 pracowników), które wcześniej podlegały obowiązkom wynikającym z dyrektywy NFRD.
• Za rok obrotowy rozpoczynający się w 2027 r. obowiązek obejmie pozostałe duże przedsiębiorstwa oraz jednostki dominujące dużych grup kapitałowych pozostające w zakresie dyrektywy CSRD po zmianach. Pierwsze raporty zostaną opublikowane w 2028 r. W praktyce będą to największe przedsiębiorstwa spełniające nowe kryteria określone w pakiecie Omnibus I.
• Spółki giełdowe z sektora MŚP, które zgodnie z pierwotnym harmonogramem miały rozpocząć raportowanie wcześniej, zostały objęte zmianami wynikającymi z pakietu Omnibus. W obowiązującym obecnie kształcie przepisów nie są już objęte obowiązkowym raportowaniem CSRD, choć mogą korzystać z dobrowolnych standardów raportowania (VSME).

Dla przedsiębiorstw przemysłowych oznacza to, że obowiązek raportowania ESG będzie dotyczył przede wszystkim największych organizacji, jednak wiele mniejszych firm również będzie musiało gromadzić dane środowiskowe i społeczne na potrzeby swoich klientów, banków lub partnerów biznesowych. Coraz częściej duże przedsiębiorstwa wymagają bowiem od dostawców informacji dotyczących emisji gazów cieplarnianych, zużycia energii czy działań związanych z ochroną środowiska, niezależnie od tego, czy sam dostawca podlega formalnemu obowiązkowi raportowania.

Przepisy dotyczące CSRD nadal są przedmiotem zmian wynikających z pakietu Omnibus, dlatego przedsiębiorstwa powinny na bieżąco monitorować krajowe regulacje wdrażające dyrektywę oraz ostateczny zakres podmiotów objętych obowiązkiem raportowania.

Sektor przemysłowy odpowiada za znaczną część zużycia energii oraz emisji gazów cieplarnianych w Europie. W przypadku wielu branż emisje procesowe i energetyczne stanowią jeden z głównych czynników wpływających na konkurencyjność przedsiębiorstw. Szczególnie istotne są branże takie jak:

Zakres raportowania ESG jest bardzo szeroki i obejmuje zarówno dane ilościowe, jak i jakościowe. W praktyce rynkowej często mówi się o „raporcie ESG”, natomiast formalnie przepisy CSRD dotyczą sprawozdawczości zrównoważonego rozwoju, która jest elementem sprawozdania z działalności jednostki.

Najbardziej rozbudowaną częścią raportów przemysłowych są zazwyczaj dane środowiskowe. Raport powinien zawierać m.in.:

• całkowite zużycie energii i strukturę źródeł energii,
• emisje gazów cieplarnianych, w tym ślad węglowy przedsiębiorstwa oraz emisje w zakresie Scope 1, Scope 2 i Scope 3,
• zużycie paliw i wody,
• ilość odpadów oraz poziom recyklingu,
• wpływ działalności na środowisko,
• działania związane z redukcją emisji, inwestycje w efektywność energetyczną, wykorzystanie OZE,
• cele klimatyczne przedsiębiorstwa.

Szczególnie istotnym elementem są emisje CO₂ - należy je liczyć w podziale na 3 zakresy.

• Scope 1 – emisje bezpośrednie, np. spalanie gazu w kotłach technologicznych,
• Scope 2 – emisje pośrednie związane z zakupioną energią, w szczególności energią elektryczną, ciepłem, parą lub chłodem,
• Scope 3 – emisje w całym łańcuchu wartości, np. transport, surowce czy użytkowanie produktów.

Część społeczna raportu obejmuje m.in.:

• bezpieczeństwo i higienę pracy,
• wskaźniki wypadkowości,
• rotację pracowników,
• strukturę zatrudnienia,
• szkolenia,
• politykę wynagrodzeń,
• prawa człowieka,
• relacje z lokalnymi społecznościami,
• różnorodność zatrudnienia.

W zakładach przemysłowych szczególne znaczenie mają dane dotyczące bezpieczeństwa procesowego oraz ograniczania ryzyk wypadkowych.

Część dotycząca ładu korporacyjnego obejmuje m.in.:

• strukturę zarządzania,
• system nadzoru nad ESG,
• polityki compliance,
• przeciwdziałanie korupcji,
• zarządzanie ryzykiem,
• etykę biznesową,
• procedury zakupowe,
• odpowiedzialność zarządu za realizację celów klimatycznych.

Coraz większe znaczenie ma także pokazanie, w jaki sposób strategia przedsiębiorstwa uwzględnia ryzyka klimatyczne, cele redukcji emisji oraz plan transformacji energetycznej i klimatycznej.

Jednym z najważniejszych elementów raportowania ESG jest tzw. podwójna istotność. Oznacza ona konieczność analizy wpływu przedsiębiorstwa na środowisko i społeczeństwo, jak również wpływu czynników środowiskowych i społecznych na sytuację finansową przedsiębiorstwa. W praktyce oznacza to, że firma musi analizować zarówno własne oddziaływanie, jak i ryzyka związane np. ze wzrostem cen energii, kosztów emisji CO₂ czy zmianami regulacyjnymi.

Przygotowanie raportu ESG wymaga zgromadzenia i uporządkowania dużej ilości danych technicznych, środowiskowych oraz operacyjnych. W przedsiębiorstwach przemysłowych obejmują one przede wszystkim informacje dotyczące zużycia energii i mediów, profile obciążenia energetycznego, parametry pracy instalacji technologicznych oraz dane produkcyjne niezbędne do określenia efektywności procesów.

Istotnym elementem są również wskaźniki emisyjności, dane służące do obliczania śladu węglowego, informacje dotyczące gospodarki odpadami oraz dokumentacja środowiskowa, w tym pozwolenia i ewidencje wymagane przepisami prawa. Dane te najczęściej pochodzą z systemów ERP, EMS, BMS, systemów monitoringu mediów oraz urządzeń pomiarowych funkcjonujących w zakładzie.

Ze względu na zakres wymaganych informacji wiele przedsiębiorstw rozpoczyna przygotowania do raportowania ESG od przeprowadzenia audytu energetycznego, inwentaryzacji źródeł emisji gazów cieplarnianych lub analizy śladu węglowego. Pozwala to zidentyfikować luki w dostępnych danych, uporządkować proces ich pozyskiwania oraz przygotować organizację do regularnego raportowania zgodnie z obowiązującymi standardami.

Raportowanie ESG może być narzędziem wspierającym zarządzanie kosztami, ryzykiem i inwestycjami. Raportowanie ESG pozwala identyfikować procesy generujące największe emisje i zużycie energii, a także monitorować postęp działań związanych z dekarbonizacją i transformacją energetyczną zakładu.

W przedsiębiorstwach przemysłowych raportowanie ESG wspiera także poprawę efektywności energetycznej. Analiza zużycia energii, sprawności instalacji, możliwości odzysku ciepła czy wykorzystania OZE pozwala ograniczać koszty operacyjne i emisje CO₂. W praktyce ESG staje się więc narzędziem wspierającym zarówno zgodność z wymaganiami regulacyjnymi, jak i zwiększanie konkurencyjności przedsiębiorstwa.

Raportowanie ESG będzie w najbliższych latach jednym z kluczowych elementów funkcjonowania przedsiębiorstw przemysłowych w Europie. Wraz rosnącymi wymaganiami inwestorów i instytucji finansowych znaczenie danych środowiskowych, energetycznych i społecznych będzie systematycznie rosło. Dla wielu firm oznacza to konieczność wdrożenia nowych procesów związanych z monitorowaniem zużycia energii, emisji CO₂ oraz efektywności technologicznej zakładu.

W praktyce przygotowanie do raportowania ESG wymaga połączenia kompetencji środowiskowych, technicznych i finansowych. Szczególne znaczenie mają dane dotyczące efektywności energetycznej, śladu węglowego oraz emisyjności procesów produkcyjnych, ponieważ to właśnie te obszary w największym stopniu wpływają na koszty działalności przedsiębiorstw energochłonnych. Coraz częściej raportowanie ESG staje się również punktem wyjścia do realizacji inwestycji związanych z dekarbonizacją, odzyskiem energii, kogeneracją czy wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii.

Dla przemysłu ESG nie jest już wyłącznie elementem zgodności regulacyjnej, ale narzędziem wspierającym budowanie przewagi konkurencyjnej i długoterminowej odporności przedsiębiorstwa na zmiany rynkowe oraz energetyczne. Firmy, które wcześniej rozpoczną analizę danych środowiskowych i wdrażanie działań optymalizacyjnych, będą lepiej przygotowane do przyszłych regulacji i zdobędą szansę na skorzystanie np. z programów wsparcia finansowego.