Nadchodzące zmiany w ustawie o efektywności energetycznej

Proponowane regulacje będą dotyczyć zarówno dużych przedsiębiorstw, jak i mniejszych firm o znaczącym zużyciu energii. Przewiduje się także wzmocnienie systemu białych certyfikatów, nowe obowiązki dla sektora publicznego oraz całkowicie nową formę kwalifikacji zawodowych dla audytorów energetycznych.

Wdrożenie dyrektywy UE 2023/1791

Projekt zmian ma na celu pełną implementację europejskiej dyrektywy dotyczącej poprawy efektywności energetycznej. Oznacza to zaostrzenie zapisów dotyczących oszczędności energii, obowiązków audytowych oraz zasady „energy efficiency first”, zgodnie z którą każda decyzja inwestycyjna powinna uwzględniać analizę możliwości poprawy efektywności energetycznej.

Wzrost krajowych celów oszczędności energii

Zgodnie z uzasadnieniem projektu ustawy, Polska będzie musiała generować rocznie wyższe poziomy oszczędności energii finalnej - w 2025 r. ok. 364 ktoe, w 2026 r. ok. 389 ktoe - głównie poprzez mechanizm świadectw efektywności energetycznej. Łączny cel oszczędności energii finalnej do 2030 r. ustalono na minimum 5,58 mln toe.

Nowe obowiązki sektora publicznego

Dyrektywa przewiduje wzmocnioną rolę sektora publicznego jako lidera modernizacji, co przełoży się m.in. na większe obowiązki związane z renowacją energetyczną budynków publicznych.

Jedną z istotnych zmian będzie nowe podejście do audytów energetycznych przedsiębiorstw. Dotychczas obowiązek ten dotyczył dużych firm zgodnie z unijną definicją - czyli przekraczających 250 pracowników lub 50 mln EUR obrotu. Po zmianach system audytów stanie się znacznie bardziej powiązany z rzeczywistym zużyciem energii.

Projekt nowelizacji zakłada wprowadzenie progów zużycia energii, które określą obowiązek przeprowadzania audytu. Firmy zużywające powyżej 10 TJ rocznie będą musiały wykonywać pełny audyt energetyczny przedsiębiorstwa regularnie, niezależnie od ich wielkości czy formy prawnej, zaś podmioty o zużyciu powyżej 85 TJ rocznie będą dodatkowo zobowiązane do wdrożenia systemu zarządzania energią, np. ISO 50001.

Rozwiązanie to ma podnieść skuteczność audytów, eliminując dotychczasową lukę, w której mniejsze przedsiębiorstwa o wysokim zużyciu energii nie podlegały obowiązkowym audytom.

Nowelizacja wprowadzi również wymóg stosowania ujednoliconych procedur i metodologii audytowania – ma to zapewnić porównywalność wyników pomiędzy przedsiębiorstwami oraz poprawić jakość raportów. Wraz z digitalizacją systemu oszczędności energii dane z audytów będą powiązane z Centralnym Rejestrem Oszczędności Energii Finalnej (CROEF). To nowe narzędzie pozwoli na automatyczne raportowanie i weryfikację zgłaszanych oszczędności.

System białych certyfikatów pozostaje istotnym mechanizmem wspierającym poprawę efektywności energetycznej, ale jego zasady ulegną istotnym modyfikacjom:

• wzrost celów oszczędności energii wymusi zwiększenie liczby projektów modernizacyjnych w przemyśle. Ilość oszczędności generowanych przez białe certyfikaty ma rosnąć rok do roku – zgodnie z kierunkiem określonym w projekcie nowelizacji;
• nowelizacja przewiduje pełną digitalizację systemu świadectw efektywności energetycznej, co ma zwiększyć transparentność procesu i ograniczyć liczbę błędów oraz nadużyć. Audyty i wnioski o białe certyfikaty będą składane elektronicznie, a dane trafią do CROEF;
• zwiększona liczba audytów oraz nowy zawód audytora mają poprawić jakość projektów i ich wpływ na krajowe oszczędności energii.

Z perspektywy przedsiębiorstw oznacza to, że dokumentacja projektów musi być bardziej szczegółowa i spójna, a obliczenia redukcji energii – zgodne z jednolitymi wytycznymi.

Zawód audytora efektywności energetycznej w nowelizowanej ustawie nabiera zupełnie nowego znaczenia, ponieważ ustawodawca planuje wprowadzenie oficjalnej certyfikacji i ujednoliconych standardów pracy, które mają podnieść jakość i wiarygodność wykonywanych audytów. Audytor będzie specjalistą odpowiedzialnym za analizę zużycia energii w przedsiębiorstwach, identyfikowanie obszarów poprawy efektywności oraz przygotowywanie raportów, które w sposób spójny i porównywalny dokumentują stan techniczny instalacji, zapotrzebowanie energetyczne i możliwości oszczędności.

Nowy system ma uporządkować rynek poprzez wprowadzenie obowiązkowych szkoleń, egzaminów państwowych i rejestru certyfikowanych audytorów, co stanowi odejście od dotychczasowego modelu, w którym audyty mogły być wykonywane przez szeroką grupę osób bez formalnie określonych kwalifikacji.

W praktyce audytor stanie się zawodem regulowanym i będzie pełnić kluczową rolę w procesie transformacji energetycznej przedsiębiorstw – od przygotowania dokumentacji niezbędnej do spełnienia wymogów ustawy, przez wsparcie przy pozyskiwaniu białych certyfikatów, aż po dostarczanie danych do Centralnego Rejestru Oszczędności Energii Finalnej. Rosnące zapotrzebowanie na audytorów wynika z zaostrzonych wymagań dotyczących oszczędności energii i zwiększenia liczby obowiązkowych audytów, co czyni ten zawód jednym z kluczowych elementów wdrażania nowej polityki energetycznej państwa.

Firmy szczególnie z branż energochłonnych powinny już dziś rozpocząć prace nad:

• analizą poziomów zużycia energii,
• identyfikacją obszarów modernizacji energetycznej,
• przygotowaniem się do regularnych audytów,
• budową systemów monitoringu energii,
• weryfikacją możliwości pozyskania białych certyfikatów.

To jednak także szansa – szczególnie dla firm, które chcą zredukować koszty energii, poprawić wyniki ESG oraz skorzystać z nowych mechanizmów wsparcia, jakie pojawiają się wraz z wdrażaniem dyrektywy.

Planowane zmiany w ustawie o efektywności energetycznej oznaczają, że przedsiębiorstwa wchodzą w okres znacznie większej odpowiedzialności za sposób zarządzania energią. Nowe obowiązki audytowe, wyższe wymagania dotyczące oszczędności oraz wzmocniony system białych certyfikatów wymuszą bardziej systemowe podejście do efektywności energetycznej, oparte na rzetelnych danych, analizach i planowaniu inwestycji. Dla wielu zakładów przemysłowych oznacza to konieczność zintegrowania zarządzania energią z codziennymi procesami operacyjnymi i strategicznymi decyzjami finansowymi. Jednocześnie rośnie znaczenie profesjonalnego wsparcia doradczego – zarówno w zakresie audytów, jak i przygotowania projektów modernizacyjnych kwalifikujących się do białych certyfikatów.

Choć nowe regulacje mogą wydawać się wymagające, ich wprowadzenie jest szansą na uporządkowanie systemu, zwiększenie transparentności i realne podniesienie jakości działań poprawiających efektywność energetyczną w Polsce. W perspektywie nadchodzących lat proaktywne podejście do efektywności energetycznej da firmom przewagę w postaci niższego zużycia energii i lepszego przygotowania do coraz bardziej zaostrzonych obowiązków regulacyjnych.